Vijf minuten om een leven te redden
Als verpleegkundige heb je vijf minuten. In die tijd moet je een reiziger alles vertellen over hepatitis: wat het is, hoe je het krijgt, hoe je het voorkomt. Die informatie moet blijven hangen. Niet alleen nu, maar ook over drie weken. Als de reiziger voor een straatkraampje in Bangkok staat en twijfelt of dat ijsje verstandig is.
Belangrijkste informatie wordt snel vergeten
Verpleegkundigen van het Reizigersadvies- en Vaccinatiebureau van GGD Amsterdam geven duizenden consulten per jaar. Ze bereiken niet iedereen: meer dan een derde van de reizigers naar risicogebieden vraagt vooraf géén advies. Bij de mensen die wél langskwamen, liepen ze tegen een probleem aan. Reizigers konden maar twee tot drie boodschappen onthouden uit een consult. De rest werd vergeten.
Voorlichten doe je op tafel
Met verpleegkundigen werkten we het idee uit voor een grote praatplaat. Een tool voor op tafel, een flinke placemat die nu een vaste plek in de spreekkamer heeft.
Voorbeeld van de GGD-praatplaat.
Je begrijpt meteen de risico’s
Een lijst met risicolanden leest niemand. En als je een land er niet tussen ziet staan, denk je onterecht dat je daar wel veilig bent. Daarom kozen we voor een prominente wereldkaart. In één oogopslag ziet de reiziger dat het risico niet beperkt is tot één specifiek land, maar wereldwijd speelt. De kleur rood communiceert gevaar; dat werkt sneller en dwingender dan tekst.
Geen jargon maar beeld
Termen als ‘geelzucht’ of ‘leverontsteking’ zijn medisch correct maar heel abstract. Zeker voor iemand die de taal niet goed spreekt. Hoe leg je uit dat je flink ziek wordt van hepatitis? Laat de symptomen duidelijk zien. Gele ogen, donkere urine, lichte ontlasting, pijn in de buik. Door te tekenen wat de patiënt voelt en ziet, overbrug je de taalbarrière en maak je de medische diagnose direct begrijpelijk.
Nee leren zeggen
Een effectieve aanwijsplaat gaat niet alleen over wat je wél moet doen. Juist de verboden zijn belangrijk: geen eten van straatkramen, geen ijs, geen kraanwater. De illustraties laten daarom ook duidelijk zien wat níét veilig is, met een dikke rode streep erdoor. Want als iemand twijfelt bij een straatkraampje in Bangkok moet het antwoord glashelder zijn: nee.
Inzetten op therapietrouw
Een vaccinatie werkt pas als je de hele serie afmaakt. Dat vraagt om planning: nu een prik, over een maand weer, en over een half jaar nog eens. In plaats van een datumlijstje, hebben we dit gevisualiseerd als een tijdlijn. De verpleegkundige wijst aan waar de reiziger is. Dit vergroot de kans dat mensen daadwerkelijk terugkomen voor hun vervolgprik.
Een gestructureerd gesprek
De aanwijsplaten voor hepatitis A en B worden nu structureel ingezet bij GGD Amsterdam. Verpleegkundigen geven aan dat gesprekken beter verlopen en dat ze kunnen inschatten of informatie echt overkomt. De platen zijn tweetalig (Nederlands en Engels) en werken ook voor mensen die moeite hebben met lezen. Dit sluit aan bij de bredere strategie van GGD Amsterdam om inclusief te communiceren.
Ik kan nu écht checken of iemand het begrijpt. Vroeger vroeg je: heeft u nog vragen? En dan was het stil. Nu wijs je aan, en vertellen zij wat ze begrijpen. Dan zie je meteen of het landt.
Verpleegkundige GGD Amsterdam
Drie principes voor effectieve voorlichting
Dit project leert ons iets over voorlichting in het algemeen. De meeste organisaties denken bij communicatie aan zenden: wij vertellen, de ander luistert. Maar effectieve informatieoverdracht is tweerichtingsverkeer. De sleutel zit in drie principes:
- Deel informatie op in stappen.
Niet alles tegelijk, maar één concept per keer. Pas verder als het vorige begrepen is. - Maak begrip zichtbaar.
‘Heeft u nog vragen?’ werkt niet. Laat mensen terugwijzen of samenvatten. Dan zie je of het landt. - Vertrouw op beeld.
Illustraties zijn taalonafhankelijk en blijven beter hangen dan woorden.
Deze principes zijn breder toepasbaar: van patiëntcommunicatie tot veiligheidsinstructies, van inburgeringscursussen tot arbeidsvoorwaarden.
Ook een complex verhaal?
Of het nu gaat om medische instructies, veiligheidsprocedures of ingewikkelde regelingen: wij helpen je om van zenden naar écht contact te gaan. Benieuwd wat dat voor jouw organisatie kan betekenen?
Verder lezen
De aanpak sluit aan bij verschillende inzichten over effectieve gezondheidsvoorlichting:
- Marchand et al. (2017). ‘A descriptive study of advising practices during travel health consultations in France.‘ Journal of Travel Medicine.
Over de teach-back methode. - Van Genderen et al. (2012). ‘Trends in Knowledge, Attitudes, and Practices of Travel Risk Groups.‘ Journal of Travel Medicine.
Over risicogroepen en gerichte voorlichting. - Cegolon et al. (2017). Travel health education. Journal of Travel Medicine.
Over visuele hulpmiddelen bij reizigersvoorlichting.
Team
Account: GGD Amsterdam (Susanne Noordegraaf, Linda Kreemers)
Illustratie: Claudia Dominguez
Concept: Sicko van Dijk
Grafisch: Studio Willy Sengers (Willy Sengers)
Bekijk ook
- Ook zonder haar kind zijn (2023)
- Wijs maar aan waar het pijn doet (2022)
- De Ghanese variant (2020)
