Op 18 maart 2026 stemmen inwoners in elf gemeenten met het nieuwe, compacte stembiljet. In plaats van één rood bolletje, vullen kiezers nu twee bolletjes in: eerst bij de partij, daarna bij het kandidaatnummer. In de proef tijdens de Europese Parlementsverkiezing in 2024 werd in de experimentgemeenten 0,74% van de stemmen ongeldig verklaard. Dat is weinig, maar het is wel een verschil dat ertoe doet. Want iedere stem die verloren gaat is er één te veel.
Het is er jarenlang ingehamerd
Studio Claro verzorgt al enkele jaren beeldbrieven voor gemeenten als Nijmegen en Leiden. Omdat beide gemeenten tevreden waren over de uitleg van het stemproces, werden we gevraagd het nieuwe biljet uit te leggen. We besloten het zelf uit te proberen. Daardoor merkten we: het tweede bolletje invullen voelt verkeerd. Het is jarenlang ingehamerd: je kleurt maar één bolletje in. Klaar.
Minder foute stemmen: nog één keer controleren
Ingesleten routines zijn taai. Na het eerste bolletje voelt het alsof je klaar bent. Je brein wil taken afronden zodra iets ‘af’ lijkt – in onderzoek heet dat satisficing. Daarom voegden we een controlestap toe: check vóór inleveren of beide bolletjes zijn ingevuld. Die opdracht maakten we visueel, met twee rode vakken als checklist. Je hoeft niet te onthouden dat er twee stappen zijn; je ziet het meteen.
Nieuwe gewoonten brengen nieuwe uitdagingen
Dit zie je niet alleen bij verkiezingen. Denk aan formulieren die net anders zijn dan vorig jaar, of een proces waar mensen ineens twee dingen moeten doen. Als je alleen uitlegt hoe het moet, ben je afhankelijk van aandacht. En die valt onder druk snel weg. Voeg daarom als het moet een controlehandeling toe. Eén korte zin op het juiste punt en een visuele hint. Kleine interventies helpen vergissingen voorkomen.
Meer lezen: Jon A. Krosnick beschreef satisficing in surveys als een strategie waarbij mensen cognitieve moeite beperken door te kiezen voor ‘goed genoeg’ in plaats van optimaal. Response strategies for coping with the cognitive demands of attitude measures in surveys (1991).
Team
Opdrachtgevers:
Gemeente Amsterdam (Laura Mönch, Graciele de Windt)
Gemeente Leiden (Jochum Buijs)
Gemeente Nijmegen (Hannah van Amstel, Janneke van Bergen)
Concept en illustratie:
Studio Claro
